🇵🇱 Polish Cheatsheet

ПАДЕЖИ — Существительные и Прилагательные

пунктир = подсказка (наведи или тапни) · тв./мяг. = твёрдая/мягкая основа · m-os. = в группе есть мужчина · красный глагол в шапке = глагол-подсказка падежа

1MianownikKto? Co?to jest…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	∅ dom, kot	-a · согл. ∅ mama, Anna · noc, mysz	-o / -e okno, pole	m-os. -i+смягч. (studenci) · -y после k/g/r (Polacy) · -e мяг. (lekarze) · -owie титулы/семья (panowie) nie-m-os. m. -y/-e · ż. -y/-i/-e · n. -a domy, noce, okna
Прил.	-y / -i* dobry, polski	-a dobra	-e / -ie* dobre, polskie	m-os. -i+смягч. / -y+изм.* nie-m-os. -e / -ie* dobrzy, polscy · dobre, polskie

Базовая форма. Подлежащее. Прил. Wołacz = Прил. Mianownik всегда. *мягкая основа (polski, drogi) → вставь -i- перед окончанием.

2DopełniaczKogo? Czego?nie ma…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	-a одуш. / конкр. (чаще) -u абстр. / масса psa, talerza · czasu, stołu	-y тв. и cz/sz/ż/c · -i после k, g, мяг. mamy, nocy, myszy	-a okna, pola	m. -ów тв. / -y/-i мяг. ż. -a, n. → ∅ · ż. согл. → -y/-i domów, koni · matek, miast · nocy
Прил.	-ego / -iego* dobrego, polskiego	-ej / -iej* dobrej, polskiej	=m. (-ego/-iego*)	-ych / -ich* все роды dobrych, polskich

После отрицания: Nie mam psa (не Biernik!). После числ. 5+: pięć domów. do/od/bez/dla/u/koło/obok + Dopełniacz.
⚠ не как в русском: nie ma czasu, do domu — абстр./масса тянут -u (не «czasa»)

3CelownikKomu? Czemu?daję / dziękuję…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	-owi (обычно) -u исключ. panu, bratu, Bogu	тв. → -ie (смягч.) · k/g → -ce/-dze мяг. / согл. → -y/-i mamie, nodze, nocy	-u oknu, polu	-om ← все роды, всегда! domom, mamom, oknom
Прил.	-emu / -iemu* dobremu	-ej / -iej* dobrej	=m. (-emu/-iemu*)	-ym / -im* все роды dobrym, polskim

dzięki / ku / przeciwko / wbrew + Celownik. ż.: mamie (mama→mamie), nodze (noga→nodze), nocy (noc→nocy).
⚠ не как в русском: studentowi, stryjowi — русское «-у» лишь у короткого списка: panu, bratu, ojcu, Bogu, kotu, psu…

4BiernikKogo? Co?widzę / mam…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	неодуш. =M. · одуш. =D. widzę dom · psa/pana	-a → -ę · согл. =M. widzę mamę · noc	=M. widzę okno	m-os. =D. lm. nie-m-os. =M. lm. widzę studentów · domy/okna
Прил.	неодуш. =M. (-y/-i) одуш. =D. (-ego/-iego*)	-ą dobrą mamę	=M. (-e/-ie*)	m-os. =D. lm. (-ych/-ich) nie-m-os. =M. lm.* (-e/-ie*)

na/w + движение → Biernik: idę na koncert, jadę w las. przez / za / o (просить) + Biernik. Одушевл. M = Dopełniacz — «живые существа ведут себя как собственность».
⚠ не как в русском: mam siostrę (не «-у») · во мн. ч. widzę koty, znam kobiety (=M. lm., не «kotów»!) — одушевлённость только у мужчин: znam studentów

5NarzędnikKim? Czym?jestem / z…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	-em тв. -iem после k/g domem, kotkiem	-ą (все ż.) mamą, nogą, nocą	-em / -iem oknem, polem	-ami ← все роды domami, mamami, oknami · искл. -mi: ludźmi, dziećmi, końmi
Прил.	-ym / -im* dobrym, polskim	-ą dobrą	=m. (-ym/-im*)	-ymi / -imi* все роды dobrymi, polskimi

być + Narzędnik: jestem studentem, ona jest lekarką. z (с кем-то) / za / nad / pod / przed / między + Narzędnik.
⚠ не как в русском: в настоящем времени тоже — jestem studentem (не «jestem student», хотя по-русски «я студент»)

6MiejscownikO kim? O czym?myślę o…

	m. lp.	ż. lp.	n. lp.	lm.
Сущ.	тв. → -ie (смягч.) k/g/ch, мяг. → -u lesie, kocie · roku, koniu	=Celownik: тв. → -ie · k/g → -ce/-dze мяг. / согл. → -y/-i mamie, nodze, nocy	тв. → -ie · мяг. → -u oknie, morzu	-ach ← все роды domach, mamach, oknach · искл.: we Włoszech, w Niemczech, na Węgrzech
Прил.	-ym / -im* dobrym, polskim	-ej / -iej* dobrej	=m. (-ym/-im*)	-ych / -ich* все роды dobrych, polskich

Всегда с предлогом! w/na (место) / o (о чём) / po / przy + Miejscownik. Смягч. перед -ie: t→ci, d→dzi, s→si, z→zi, n→ni, r→rz, ł→l, st→ści.
⚠ не как в русском: прил. на -ym — o nowym filmie, w polskim mieście (не «-ом»)

ЧИТЫ И ПАТТЕРНЫ

📍 Предлог → падеж

Dopełniacz: do, od, z (от), bez, dla, u, koło, obok
Celownik: dzięki, ku, przeciwko, wbrew
Biernik: na/w (движ.), przez, za, o (просить)
Narzędnik: z (с), za, nad, pod, przed, między
Miejscownik: w, na (место), o, po, przy
движение → те же nad/pod/przed/za + B.: jadę nad morze

🔀 na / w — два падежа

движение → Biernik: Idę na koncert
место → Miejscownik: Jestem na koncercie

Idę w las · Jestem w lesie
Jadę do Krakowa · Jestem w Krakowie

🔤 Dopełniacz m. lp.: -a или -u

-a: одуш.: pies→psa, student→studenta
-a: конкр. предм.: talerz→talerza
-u: абстракт.: czas→czasu, stres→stresu
-u: масса/матер.: cukier→cukru (но chleb→chleba!)
-u: иностр.: klub→klubu, film→filmu
-a: месяцы: stycznia, marca…

💠 Смягчение перед -ie (Celownik/Miejscownik)

t→cie: kot→kocie
d→dzie: ogród→ogrodzie
s→sie: las→lesie
n→nie: telefon→telefonie
r→rze: ser→serze
k→ce, g→dze, ch→sze: noga→nodze
k/g/ch → Miejscownik -u (не -ie!): rok→roku, brzuch→brzuchu

🔄 Чередования гласных

o↔ó: stół→stoły · Kraków→Krakowa
ę↔ą: dąb→dęby · ząb→zęby
лётная -e-: pies→psa · dzień→dnia
· sen→sny · ojciec→ojca

🔢 Числа + существительное

1 → Mianownik: jeden dom
2–4 → Mianownik lm.: dwa domy
5+ → Dopełniacz lm.: pięć domów
21 → dwadzieścia jeden domów · 22 → dwadzieścia dwa domy
12–14 → всегда D. lm.: czternaście domów

❌ Отрицание → Dopełniacz

Mam kota (Biernik)
Nie mam kota (Dopełniacz)

Nie ma + Dopełniacz = «нет чего-то»
Nie ma chleba · mleka · czasu

🔁 Dopełniacz lm. — паттерны

m. тв. → -ów: dom→domów, kot→kotów
m. мяг. → -y/-i: koń→koni, gość→gości
ż. -a → ∅: matka→matek, książka→książek
ż. согл. → -y/-i: noc→nocy, mysz→myszy
n. тв. → ∅: miasto→miast, okno→okien
n. мяг. → ∅/-i: pole→pól, morze→mórz

🚹 Męskoosobowy — род, которого нет в русском

Во мн. числе поляки делят всё на мужчин и остальных:
M. lm.: ci studenci ↔ te koty, te kobiety
B. lm.: znam studentów (=D.) ↔ widzę koty, kobiety (=M.!)
пр. время: oni byli, czytali ↔ one były, czytały
⚠ «widzę kotów» — русская ловушка: одушевлённость во мн. ч. — только мужчины

👩 ż. lp. — короткая схема

M. -a (mama) · B. -ę (mamę) · N. -ą (mamą)
всё остальное (D. / C. / Msc.): -y/-i или -ie
C. = Msc. всегда: mamie = mamie · nocy = nocy
согл. (noc, mysz): везде -y/-i, кроме B. (=M.) и N. (-ą)

🎁 Совпадения с русским — бесплатно

kotem ≈ кот-ом · mamą ≈ мам-ой (N.)
dobrego / dobremu / dobrym ≈ добр-ого / -ому / -ым
lm.: -ów / -om / -ami / -ach ≈ -ов / -ам / -ами / -ах
pięć domów ≈ пять домов · widzę psa ≈ вижу пса
mamie ≈ маме — Польша просто пишет смягчение

🧩 Прилагательное целиком — всего ~11 форм

m./n. lp.: -y/-e (M.) · -ego · -emu · -ym (N. = Msc.!)
ż. lp.: -a (M.) · -ą (B. = N.) · -ej (D. = C. = Msc.)
lm.: -e (M.) · -ych (D. = Msc.) · -ym (C.) · -ymi (N.)
m-os. M. lm.: -i / -y + смягч. (dobrzy, polscy)
⚠ o nowym filmie (-ym, не «-ом»)

🔢 Liczebnik: dwaj / dwóch / pięciu

ile kobiet? / ilu studentów? (муж.) + D. + глагол ед. ср.
2–4 + M. lm. + глагол мн.: dwa domy stoją, dwie kobiety były
5+ и …1 + D. lm. + глагол ед. ср.: pięć domów stoi
мужчины: dwaj studenci byli = dwóch studentów było (частотнее)
составные — только вторая схема: dwudziestu dwóch, stu dwóch

🔗 który / którzy — определения

człowiek, który… · kobieta, która… · dziecko, które…
мн.: mężczyźni, którzy… · kobiety / koty, które…
падеж задаёт глагол придаточного:
człowiek, którego kocham (B.=D.) ↔ dom, który kocham (B.=M.)
склоняется как прилагательное: którego, któremu, z którym, o którym

🎯 Глагол → падеж (из уроков)

+ D.: potrzebować, szukać, bać się, słuchać, uczyć się
+ C.: ufać, dziękować, pomagać, przyglądać się
+ B.: czekać na, prosić o, iść po (po kawę)
+ N.: interesować się (без «z»!), być (jestem studentem)
+ Msc.: polegać na (na kim!), zakochać się w

лицо	pisać писать	czytać читать	móc мочь
ja	piszę	czytam*	mogę
ty	piszesz	czytasz	możesz
on/ona	pisze	czyta	może
my	piszemy	czytamy	możemy
wy	piszecie	czytacie	możecie
oni/one	piszą	czytają	mogą

лицо	robić делать → тип II!	chcieć хотеть	pracować работать
ja	robię	chcę	pracuję
ty	robisz	chcesz	pracujesz
on/ona	robi	chce	pracuje
my	robimy	chcemy	pracujemy
wy	robicie	chcecie	pracujecie
oni/one	robią	chcą	pracują

лицо	mówić говорить	lubić любить	prosić просить
ja	mówię	lubię	proszę
ty	mówisz	lubisz	prosisz
on/ona	mówi	lubi	prosi
my	mówimy	lubimy	prosimy
wy	mówicie	lubicie	prosicie
oni/one	mówią	lubią	proszą

лицо	słyszeć слышать	widzieć видеть	siedzieć сидеть
ja	słyszę	widzę	siedzę
ty	słyszysz	widzisz	siedzisz
on/ona	słyszy	widzi	siedzi
my	słyszymy	widzimy	siedzimy
wy	słyszycie	widzicie	siedzicie
oni/one	słyszą	widzą	siedzą

лицо	czytać читать	słuchać слушать	kochać любить
ja	czytam	słucham	kocham
ty	czytasz	słuchasz	kochasz
on/ona	czyta	słucha	kocha
my	czytamy	słuchamy	kochamy
wy	czytacie	słuchacie	kochacie
oni/one	czytają	słuchają	kochają

лицо	mieć иметь (ирр.)	dawać давать	mieszkać жить
ja	mam	daję (тип I!)	mieszkam
ty	masz	dajesz	mieszkasz
on/ona	ma	daje	mieszka
my	mamy	dajemy	mieszkamy
wy	macie	dajecie	mieszkacie
oni/one	mają	dają	mieszkają

лицо	umieć уметь	rozumieć понимать	śmieć сметь
ja	umiem	rozumiem	śmiem
ty	umiesz	rozumiesz	śmiesz
on/ona	umie	rozumie	śmie
my	umiemy	rozumiemy	śmiemy
wy	umiecie	rozumiecie	śmiecie
oni/one	umieją	rozumieją	śmieją

лицо	być быть (ирр.)	wiedzieć знать (ирр.)	musieć долженствовать
ja	jestem	wiem	muszę (тип I!)
ty	jesteś	wiesz	musisz
on/ona	jest	wie	musi
my	jesteśmy	wiemy	musimy
wy	jesteście	wiecie	musicie
oni/one	są	wiedzą	muszą

1634NEW

🕐 O KTÓREJ GODZINIE? — шпаргалка по времени

Спросить время

Która godzina?

Ответ: Jest ósma. (Именит.)

O której godzinie?

Ответ: O ósmej. (Местн.)
Краткая форма: O której? → O ósmej.

4 модели времени

:00 Jest ósma. → O ósmej.
:05–29 Pięć po ósmej. (po + местн.)
:15 Kwadrans po ósmej.
:30 Wpół do dziewiątej. (до 9-ти! + род.)
:45 Za kwadrans dziewiąta. (+ именит. след. часа)
:50–59 Za dziesięć dziewiąta.

Часы — именит. (Jest...) → местн./род. (O.../do...)

1:00	pierwsza	pierwszej	7:00	siódma	siódmej
2:00	druga	drugiej	8:00	ósma	ósmej
3:00	trzecia	trzeciej	9:00	dziewiąta	dziewiątej
4:00	czwarta	czwartej	10:00	dziesiąta	dziesiątej
5:00	piąta	piątej	11:00	jedenasta	jedenastej
6:00	szósta	szóstej	12:00	dwunasta	dwunastej

Дни недели + w: w poniedziałek · we wtorek ← единственное исключение · w środę · w czwartek · w piątek · w sobotę · w niedzielę